Beairic Úr an R.I.C. Ar an Fhál Carrach

Tá cuntas i gClárlann na nGníomhas a chuireann in iúl dúinn gur bhronn Wybrants Olphert suíomh do bheairic péas ar Sir Andrew Reed, Caisleán Bhaile Átha Cliath, Glacadóir Ginearálta an R.I.C. in Éirinn. Tharla an bronnadh seo ar an 29ú lá de Dheireadh Fómhair, 1891.

Nuair amháin na gníomhas aistrithe, dhearaigh an Rannóg Ailtireachta in Oifig na nOibreacha Poiblí sraith líníochtaí pleanála. Bhí pleananna ann do chóiríocht lóistín do thrí lándin phósta, cóiríocht don Ard-Chonstábla agus suanlios thuas staighre ina mbeadh áit do sheachtar constábla singil.
Cuireadh tús leis an obair thógála i mí Lúnasa 1891 agus ba é Roibeard Ó Cathlúain an conraitheoir. Laistigh de ocht mhí dhéag, bhí an fhoirgneamh réidh. Ba é Pádraig Bairéid an phéas de chuid an R.I.C. a chónaí sa bheairic úr mar Ard-Chonstábla.

Cuairt an Tiarna Dudley ar an Fhál Carrach sa bhliain 1904

I mí Mheitheamh, 1904, thug an Tiarna Dudley, Fear Ionaid na Sasanach in Éirinn, turas thart an Dhún na nGall. Bhí sé ag cruinniú eolais fá cheantracha a bhí ainmnithe ar Bhord na gCeantar Cúig da bhean chéile. Bhí cumann carthanais curtha ar bun ag an Bhantiarna Dudley, a raibh sé mar aidhm aici banaltraí a chur ar fáil do ceantracha a ba bhoichte ar chósta an Iarthair.
Ar an chéad lá de mhí Iúil, shroich sé féin agus a lucht tionlacain baile an Fháil Charraigh, áit ar chuir an Ridire John Olphert agus oifigigí an R.I.C. fáilte rompu. Seo a leanas tuairisc faoina chairt a foilsíodh san Londonderry Sentinel ar an 5ú Iúil:

“Tráthnóna Dé Domhnaigh, I dtrátha 1.30 i.n., bhain a Shoilse agus a lucht tionlacain baile stairiúil an Fhál Carraigh aonach I ndiaidh daofa tiomáint go breá gasta aniar as Óstán Ghaoth Dobhair. Ansin, chuaigh siad ar aghaidh go Teach Bhaile Chonaill, teach cónaithe an Ridire John Olphert, áit a raibh lón ag fanacht leo. Bhí I beairic an R.I.C. agus staisiún an Gharda Cósta maisithe go hálainn leis na bratanna oiriúnacha agus buintíní gleoite.
Mar an gcéanna, bhi na bealaí isteach go Teach Bhaile Chonaill maisithe le bratanna agus suaitheantaisí le fearadh na fáilte a chas roimhe. Ar an bhealach aniar as Gaoth Dobhair, bhi morín daoine amuigh ag cur a lúcháir in iúl dá Shoilse le gárthaí molta.

D’fhag a Scoilse agus a lucht tionlacain Teach Bhail Chonaill ar 4.20 i.n. ar a mbealach go hÓstán Ros na mBeannach. Sular imigh sé, dúirt a Shoilse go raibh sé iontach togtha le taobh tíre galánta Iardheiscirt Dhún na nGall agus gur bhain sé sult agus pléisiúr as a chuairt thart ar na ceantracha éagsúla agus as an fáilte a chuir muintir na háite go léir roimhe. Ach, cé go raibh suim mhór aige sa timpeallacht agus sna cúrsaí ar leith a cuireadh faoina bhráid le linn an turais, bhí a intinn dírithe san am i láthair ar riarachán a dhéanamh ar chistiúchán an Bhantiarna Dudley, sé sin banaltraí a chur ar fáil do nó bochta sna ceantracha a ba mbó a bhí faoi mhíbhuntáiste. Chuarta féin bhí deichniur banaltra curtha go dtí áiteacha ar leith agus bhí bean eile le ceapadh.